عنوان:
معماری معاصر ایران
معماری قاجار پهلوی
معماری نو در ایران با شمس العماره آغاز شد
آهن و شیشه، معماری قاجاررا دگرگون کرد
بستر شناسی تقلید در معماری معاصر ایران
معماران دوره قاجار
منابع
معماری معاصر ایران
معماری دوره معاصر در ایران از اواخر دوره قاجار به بعد جرقه برای تولد زد
که بسیاری از منتقدین ساخت عمارت شمس العماره را در تهران را خرکتی به سوی
دنیایی جدید دانسته اند اما به اعتقاد رابرت فیشر معماری معاصر ایران را
می توان شامل چهار دوران دانست که تر تیب چنین عنوان داشته است:
- دوره نخست که از سالهای 1921 تا 1941 میلادی باز می گردد ، ازآثار
این دوران می توان به «ساختمان موزه ایران باستان » اشاره کرد که بنای آن
توسط معماران خارجی و به دستور دولت ایران ساخته شد .
- دومین مرحله در معماری معاصر ایران از 1921 آغاز می شود و تا سال های
آخر دهه 1960 ادامه می یابد . «آرامگاه ابن سینا » که به دست « هوشنگ
سیحون » بنا شده از جمله آثار شاخص این دوره است.
- مرحله سوم که تا چندی پس از انقلاب ایران ادامه می یابد شاهد آثاری
نظیر ( Center For Management ) ( نادر اردلان ) و « موزه هنرهای معاصر
تهران » ( کامران دیبا ) هستیم.
- مرحله چهارم که پس از انقلاب ایران آغاز گردیده و تاکنون نیز تداوم
داشته با آثاری چون موزه ملی آب ( سیدهای میرمیران ) ، کتابخانه ملی ایران (
کامران صفابخش ) و فرهنگستان جمهوری اسلامی ایران خود را معرفی می کند.
به طور کلی تفکرات و زیربنای فکری معماری معاصر ایران عبارتند از:
- تاریخ پیدایش اواخر دوره قاجار است و انتقال سریع تفکرات و ایده ها
از خصایص جامعه مدرن است. چرا که جامعه مدرن بر مبنای سرعت انتقال اطلاعات
پایه گذاری شده و این تبادل اطلاعات در نهایت موجب تعادل فرهنگ و الگوی
معماری می شود.
- تهران به عنوان پایتخت ایران و نقطه اتصال ایران و اروپا، مسئولیت پیچیده بسط این معماری را به عهده داشته است.
- خاستگاه ها: خاستگاه های معماری مدرن ایران انتقال فرهنگ فریبنده غرب
به جامعه درون گرای ایرانی بود. در این راستا حصار شهرها، تخریب شد و بافت
های اورگانیک آنها به اشکال هندسی تحول یافت. در این دوره فرمول های غربی
با امکانات ایرانی ساخته و اجرا می شد و در این مرحله معماری به عنوان
ابزار فرهنگی عمل می کرد. در عین حال دومین خواستگاه این دوره، بهره گیری
اقتصادی در معماری است. شاید بتوان دوران میانه معماری مدرن ایران را
نخستین زمانی دانست که معماری به عنوان کالای اقتصادی معرفی می شود. چرا که
با تکیه بر اصول معماری مدرن یعنی حذف تزیینات، معماری نه یک ابزار برای
انعکاس فرهنگ، بلکه کالایی اقتصادی شد و این دستاورد چنان نمودار شد که
معماری مدرن ایران به سبکی اقتصادی با نام بساز و بفروش تغییر رویه داد.
- روش پست رفت: استفاده از تکنولوژی وارداتی در ترکیب با اقلیم و
تکنولوژی سنتی، روش های مختلف اجرا را در ایران رقم زد که با تعمیرات
محدودی در حال حاضر نیز استفاده می شود.
- مقیاس عمل: حرکت معماری از اروپا به تهران و از تهران به مراکز استان ها و شهرهای اصلی بوده است.
- نتیجه عمل: انفصال معماری سنتی ایران و حرکت از شیوه اصفهانی به شیوه
تهرانی و همه گیر شدن، معماری مدرن ایرانی به صورت قالب و کلیشه در تمام
نقاط کشور بود.
معماری قاجار پهلوی
معماری ایران از اواخر دوره قاجار و شروع دوره پهلوی دچار هرج و مرج و
آشفتگی شد در این دوران ما شاهد احداث همزمان ساختمانهایی هستیم که هر کدام
بیانگر یکی از مکاتب فکری دوره هایی مشخص از تاریخ ایران هستند :کاخ مرمر
به تقلید از معماری سنتی و عمارت شهربانی کل کشور به تقلید از تخت جمشید و
ساختمانهای بلدیه ( شهرداری ) و پستخانه به شمال و جنوب میدان امام ( سپه )
به تقلید از معماری نئوکلاسیک فرانسه ساخته شدند . در این دوره تلاش می شد
که پیوندی بین سه طیف فکری به وجود آید : ساختماهای وزارت امور خارجه ،
اداره پست ، صندوق پس انداز بانک ملی را در واقع می توان به عنوان نمونه
این گونه ساختمانهای التقاطی نام برد .این گرایشهای متفاوت و بعضا متضاد در
معماری این دوره ناشی از اختلاف در گرایشهای سیاسی و ایدوئولوژیک این عصر
از تاریخ ایران است که ریشه در جریانهای عقیدتی - سیاسی اواخر دوره قاجار و
اوایل دوران پهلوی دارد . جریانهای مذکور را می توان به سه دسته تقسیم کرد
:گروه اول ، سنت گرایان ، که اساس تفکر سیاسی و بینش دینی آنها هماهنگی
دین با سیاست و احیاء و توسعه سنتهای هزار ساله جامعه ایرانی بود .
پرچمداران این نهضت در آن برهه از زمان شیخ فضل الله نوری بود و بعد از
ایشان سید حین مدرس ادامه دهنده راه وی گشت .گروه دوم ، غرب گرایان ، که
اساس ذهنیت آنها ، به گفته تقی زاده ، بر تقلید از فرق سر تا انگشت پا از
غرب در همه شئون اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی بود . هسته اصلی این گروه را
تحصیل کردگان ایرانی تشکیل می دادند که تازه از اروپا به ایران برگشته
بودند .گروه سوم ، ملی گرایان ، که بنیاد فکری آنها بازگشت به عظمت
امپراتوری هخامنشی و ساسانی بود . این گروه فرهنگ اسلامی و فرهنگ اروپایی
را غیر ایرانی می دانستند و بعنوان جایگزین آنها بازگشت به فرهنگ آریایی
دوهزار و پانصد ساله با دین و مذهب بود . که این امر ناشی از جریانهای به
اصطلاح
