مقدمه:
ایران کشوری پهناور با تمدن چندین هزار ساله و دارای معماری اصیل به سبک
های پارتی و پارسی است که بناهای همچون پاسارگارد ،تخت جمشید ، قصر شیرین
،طاق کسری و… را از خود به جا گذاشته است.
پس از فتح ایران توسط مسلمانان و ورود مذهب نوپای اسلام به این سرزمین نیاز به مکانی به نام مسجد پدیدار شد.
مسجد سجده گاه انسانی است که خود مسجود ملاَیک بوده است.مسجد جایگاه امن
برای پیوند روح آدمی با خالق هستی است و محل پاکترین و صمیمانه ترین آشنایی
ها و ارتباطات میان بندگان خداست.
مقاله بررسی و شناخت سبک خراسانی,مقاله سبک خراسانی,مقاله پاورپوینت درس
معماری اسلامی,پروژه پاورپوینت آشنایی با معماری اسلامی,مقاله معماری
اسلامی,مقاله در مورد معماری اسلامی,مقاله درباره معماری اسلامی,مقاله سبک
خراسانی,تحقیق در مورد سبک خراسانی,سبک خراسانی,پروژه پاورپوینت در آشنایی
با معماری اسلامی,مقاله برای درس معماری اسلامی,تاریخچه سبک خراسانی,دانلود
مقاله درباره سبک خراسانی,مقاله پاورپوینت سبک خراسانی,تحقیق پاورپوینت
سبک خراسانی,دانلود رایگان مقاله درس معماری اسلامی,مقاله معماری,پروزه
معماری,سایت معماری,مقالات معماری,هنر سبک خراسانی,بررسی سبک خراسانی,مقاله
بررسی سبک خراسانی,مقاله شناخت سبک خراسانی
آمیختگی صفات خدادادی این مکان مقدس با هنرمعماران اهل دل بناهایی خلق کرده
است که علاوه بر حظ بصر˛ روح خسته آدمی را برای لحظاتی هر چند کوتاه از
قفس تن می رهاند و آرامش می بخشد.
با توجه به اینکه در ایران الگویی برای ساخت مسجد وجود نداشته ،ایرانیان
تازه مسلمان با اشتیاق فراوان که به اسلام و پیامبرش داشتند روش ساخت مساجد
خود را از مسجد النبی در مدینه الهام گرفتند و این شیوه ای تقلیدی برای
ساخت اولین مساجد در ایران و پایه گذار سبک خراسانی شد.
به مرور زمان تغییراتی در این سبک پدید آمد که باعث شکل گیری سبکهای رازی و آذری و … شد.
برای دانلود و توضیحات بیشتر به ادامه مطلب مراجعه نمائید…
بخشی از مطالب:
آغاز شکل گیری سبک خراسانی:
در سال ۶۲۲م پیامبر اکرم (ص) از مکه به مدینه مهاجرت فرمود و خانه ای برای
سکونت خود و خانواده اش بنا نهاد. مشخصات ابعاد آن خانه بیانگر آن است که
صرفا سکونت گاه یک خانواده معمولی نبوده بلکه برآورنده دو منظور دیگر در
ارتباط با جامعه مسلمان آن روزگار بوده است.نخست اینکه علاوه بر خانواده
گنجایش و امکان پذیرش جمعی از تهیدستان بی خانمانان مسلمان و مراجعین
روزمره را داشته باشد و دوم اینکه صحن وسیع و باز آن خانه ظرفیت داشته باشد
تا جمع کثیری از اهالی مدینه بتوانند در آن برای نماز صف ببندند.
به عبارت دیگر می توان گفت صحن خانه پیامبر در واقع نخستین مسجد مسلمانان
بود که به دست مبارک رسول خدا و یاران آن حضرت ساخته شد و این مسجد الگویی
شد برای مساجد بیشماری که در ایران و دیگر سرزمین های قلمرو اسلامی ساخته
شدند.
چرا نمود گسترش اسلام توسط اعراب از خراسان آغاز شد؟
هنر اسلامی تقریبا با روی کار آمدن سلسله امویان در سال ۴۱ ه.ق و انتقال
مرکز خلافت امویان از مدینه به دمشق پدید آمد.در آن زمان معاویه حاکم
امویان بود و به دلیل دور بودن خراسان از مرکز خلافتش همواره احساس خطر
میکرد که مبادا آنجا را از دست بدهد˛ به همین دلیل عبدالله بن عامر را به
عنوان والی خراسان همراه پنجاه هزار مرد جنگی عرب با خانواده هایشان به
خراسان فرستاد و از آنجا که موقعیت جغرافیایی و نوع اقلیم خراسان بیش از
نقاط دیگر ایران به عربستان شباهت داشت در آن مستقر شدند و در آنجا شروع به
ساخت مکانهای مورد نیازشان کردند که مسجد شبستانی یکی از مهمترین و اصلی
ترین آن مکانها بود.
مروری بر تاریخ ایران از قرن نخست تا قرن چهارم:
۱-طاهریان و علویان طبرستان (۲۰۶_۳۱۶)
۲-دیالمه آل زیار (۳۱۶-۴۳۳)
٣-دیالمه آل بویه (۴۴٧ -٣٢٠)
۴–صفاریان(۲۴۷-۳۹۳)
۵-سامانیان(۲۷۹-۳۸۹)
۶-غزنویان(۳۵۱-۵٨٢)
٧-سلاطین غور(۵۴٣-۶۱٢)
٨-سلاطین سلجوقی(۴٢۹-۵۹۰)
تاثیر اقلیم در سبک :
از آنجایی که اقلیم عربستان،اقلیمی گرم و خشک است، بناهای ساخته شده در
آنجا باید به گونه ای باشد که در برابر بادها و طوفان های شن و گرد و غبار
آنها را در امان نگه دارد.بنابراین شکل معماری بناهای مختلف در همه ادوار
گذشته دراقلیم گرم و خشک به صورت درونگرا در آمده است.
به عقیده دکتر پیرنیا چون در گذشته قادر نبودند منطقه وسیعی را سبز و خرم
کنند بنابراین با ایجاد یک منظره سبز دست ساز یک آغوش گرم و بسته ایجاد
میکردند که گرداگرد آن با فضاهای بسته معماری محصور می شد و از هر طرف از
فضای سبز و بهشت کوچک بهره می بردند.
درونگرایی مساجد صرفا انگیزه اقلیمی و محدود بودن منظره را ندارد بلکه نیاز
به تاثیر معنوی فضاهای درونگرا بر نمازگزاران موجب شده است که معماران
اینگونه فضاها را برگزینند.
سبک خراسانی:
با توجه به مطالب ذکر شده اولین نمونه های هنر و معماری مسجد در منطقه
خراسان شکل گرفت، در این منطقه شاهد شکل گیری اولین شیوه معماری ایران پس
از اسلام هستیم .
این شیوه که به خراسانی (شبستانی) معروف می باشد، در قرن اول ه.ق، ابتدای
پذیرش دین مبین اسلام از سوی ایرانیان آغاز گردید وتا دوره آل بویه و
دیلمیان (قرن ۴ه.ق)ادامه پیدا کرد.در این شیوه نقشه مساجد از مسجدالنبی
الهام گرفته شده است.
ساخت مسجدالنبی:
همانطور که در تاریخ آمده است جایگاه این مسجد توسط شتر پیامبر به امر الهی
مشخص گردید.پس از آن به دستور پیامبر دیوارها را با سنگ لاشه که از
نزدیکترین کوه می کندند و آنها را روی هم بدون ملات به صورت خشکه چین می
گذاشتند ، ساختند.ارتفاع دیوار به بلندای بلند قدترین مرد عرب به حالتی که
دست های خود را به سوی آسمان داز کرده است می رسید.
سپس از پده (تنه نخل خشک شده) و یا درختان بی بار به عنوان ستون(پالار)
بهره می گرفتند و سرشاخه ها به عنوان تیر(فرسب) به کار می بردند.روی تیرها
با نی می پوشاندن و سپس پوست چارپایان را بر روی آن می کشیدند (لمبه کوبی)
تا نمازگذاران در هنگام به جای آوردن نماز از تابش آفتاب در امان بمانند.
در سمت دیگر مسجد پرچین کوتاهی بود که بعد ها به صورت سکویی یا صفه سر
پوشیده ساخته شد که یاران پیامبر که همیشه همراه ایشان بودند در آنحا سکنی
گزیدند که به آنها اصحاب صفحه می گفتند و در طرف دیگر مسجد ٩ اتاق پهلو به
پهلو برای خانواده قرار داشت که در حال حاضر یکی از آنها مقبره خود پیامبر
است.اینگونه مساجد با طرح شبستانی یا چهل ستون (به دلیل ازدیاد ستون) توسط
مسلمانان به ایران رسید و الگوی ساخت مساجد اولیه در ایران گشت . به طور
کلی معماری در این شیوه بسیار ساده و خالی از هر گونه تزئینات است و مصالحی
که در این بناها استفاده می شده ساده و ارزان بوده است.
پلان مسجد النبی - نقشه مسجد النبی - پلان معماری مسجد النبی
ویژگی های سبک خراسانی:
– سادگی بسیار در طراحی
– پلان مستطیل شکل (زیرا شبستانها مکانی بودند که به دلیل گسترش از هر طرف
این نیاز را بر آورده می کرد و دید را از هر طرف به همه قسمت ها ممکن می
ساختند)
– فضای شبستانی یا چهل ستونی
– پرهیز از بیهودگی (همه فضاها باید کاربری و بهره وری داشته باشند)
– مردم واری (حفظ تناسبات اندام انسانی با بلندای ساختمانها)
– بهره گیری از ساختمایه های بوم آور (۱- در دسترس بودن همیشگی مصالح و
شتاب و سرعت بالا در ساخت ۲- ارزان بودن ۳- سازگار بودن با محیط اطراف )
– قوس های بیضی ,تخم مرغی و ناری
