جادوی معماری بافت قدیم بوشهر، سمفونی رنگ ها
دکتر ایرج نی پور از پژوهشگران جوان سرزمین خورشید بندر کهن بوشهر میباشد
ایشان در حال حاضر معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی
درمانی بوشهر را عهده دارند و علاوه بر رشته تخصصی خود در فرهنگ و آداب و
سنن همچنین هنر و پیشینه زادگاهش دارای تألیفات و مقالت با ارزشی هستند
ایشان از جمله عزیزانی بودند که از بدو تأسیس راگ آرت مقالاتشان زینت بخش
این پژوهشکده هنر ایران شد.
جادوی معماری بافت قدیم بوشهر؛سمفونی رنگ ها
تماشاگر پرسان، چون بر کرانة پررمز بافت قدیم بوشهر گام بردارد، بی هیچ
گونه مقاومتی، جذب مغناطیس نیرومند آن خواهد شد و شیفته وار در اندرون سحر
آن اسیر شده و تو گویی آنکه این تکه از عالم خاک، ارثیه ای ماورایی است که
خدایگان در زمین چون آتش پرومته ای جای گذاشته اند و سالیانی است که فروزان
بوده و اکنون با تمام خستگی و بی مهری، هنوز شراره های آن طنازی می کنند و
یادآور همة خاطرات آدم هبوط یافته از بهشت برین است و از این رو است که هر
روحی در شوق وصال آن سوزان می شود و ناخودانگیخته در شبکه کوچه های تنگ و
پیچیده آن محو می شود. و این همه برخاسته از معماری دو آلیسم (درون گرا-
برون گرا) آن است که فریبنده با جادوی جاودان خود، کورة عشق آتشین تماشاگر
راز را فروزان می کند.
از نمادهای برجسته که همچون نمایة بافت قدیم بوشهر خودنمایی می کند، پنجره
های با طاق نیمدایره است که در تمامی پهنه های زوایای دیوارهای ساختمان ها
کار گذاشته شده اند و چسان عشوه های چشم عشاق، بر فریبندگی پیکرة بنا نما
می دهند.
هر چند که معماران این کهن بافت، در ساخت دیوارهای برونی بناها از تقارن
دوری جسته اند و از الگوی پیچیده و چند ضلعی پیروی کرده اند ، اما در
کارگذاشتن پنجره ها با طاق قوسی از قوانین تقارن سود جسته اند و در هر ضلعی
از ساختمان، با تابعیت از اصل هدایت حداکثر وزش باد و نور به اندرون، از
تعداد بسیار چشمگیر پنجره در هر ضلعی از بنا استفاده نموده اند که خود
بصورت نماد کم نظیر بافت قدیم بوشهر جلوه می کنند. این پنجره ها که عموماً
تا فراتر از یک تنة آدمی بلندی می یابند، بصورت تقارن انتقالی در هر ضلع
بنا نمایان می شوند. در تقارن انتقالی که در آن قرینه سازی عبارت از تکرار
تعدادی شکل و یا فرم است، در تاریخ مهندسی ایران بسیار بکار رفته است. ردیف
سربازان جاویدان که بر روی آجرها ایجاد گشته اند و ابتدا در کاخ شوش
هخامنشی و بعدها در موزه هایی چون لوور در پاریس جای گرفته اند، نمونه ای
آشکار از این نوع قرینه سازی است.
در هر ضلع از بناهای بوشهر، بویژه در طبقات دوم و سوم، در معماری برونی، شاهد رخنمایی
